ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )
342
سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )
شش روز پشت سر گذاشت . عليق عادى اسب ، جو و در مرحلهء بعد كاه است و براى حيوانى متوسط 5 / 2 كيلو جو و ده كيلو كاه و براى اسبهاى بزرگتر و در مورد كار زيادتر تا چهار كيلو جو در روز محسوب مىكنند . بر طبق عقيدهء رايج در نزد عربها كه مىگويند جو هنگام شب به گوشت و هنگام صبح به فضولات تبديل مىشود ، غذاى اصلى را شب مىدهند . در مازندران عليق تقريبا به صورت منحصر از ساقهء برنج و شلتوك و در مناطق كوهستانى از كما تشكيل مىشود ؛ در اصفهان و چند موضع ديگر به اسب در پائيز هويج مىخورانند . در مورد تعليف با جو به اسب در بهار چهل روز علف تازه مىدهند كه در روزهاى اول و آخر آن را با جو مخلوط مىكنند . در اين فصل آنها را يا به دشت مىفرستند و يا آرام در اصطبل نگاه مىدارند و حتى ضمن مسافرت نيز مراقبت مىكنند كه در روز بيش از دو تا سه فرسخ طى نكنند و بارشان هم سبكتر باشد . آنها در اثر كار كردن مزاج بدوا لاغر مىشوند اما بر اثر اين پرهيز بعدا اضافه وزن پيدا مىكنند ؛ روىهمرفته از اين طريق قدرت و استقامت خود را از دست مىدهند . يك ساعت پيش از جو به اسب آب مىدهند . خريدار اسب قبلا مىپرسد كه اسب به چه مقدار جو عادت دارد ؛ وى مراقب است كه اسب چگونه مىخورد و مىنوشد ، آيا علوفه را پس مىزند ، سم مىكوبد و آيا هنگام آب خوردن زانو خم مىكند يا با حرص و ولع به آب حملهور مىشود . تقريبا در تمام خانهها حد اقل يك اسب يا يك الاغ نگاه مىدارند و در نتيجه در هر خانهاى طويلهاى تعبيه شده است . در خانههاى بزرگتر براى حيوانات حياط خاصى - اصطبل - در نظر گرفته شده است . در ديوارهاى طويله سوراخهاى لوزىشكل ساختهاند - آخور - كه علوفه را در آن مىريزند . سكوئى در وسط طويله هست كه براى آويختن وسايل و همچنين خوابيدن مهتران در نظر گرفته شده است . پهن را هر روز به دقت جمع مىكنند و به روى بام مسطح مىگسترانند تا خشك شود ، شب كه شد باز اين پهن را پائين مىآورند و به صورت تخته پهن درمىآورند . براى نگاهداشتن و جدا ساختن اسبها از يكديگر ، مانند اروپا تيغه درست نمىكنند ، بلكه به كمك طناب و زدن پابند به پاى عقب حيوان و بستن آن به ميخى كه به زمين فرو كوفتهاند اسبها را سر جاى خود نگاه مىدارند . اين روش كه در سراسر مشرق زمين رواج دارد حتى از طرف گزنفون نيز ذكر گرديده است ؛ اين روشى است بسيار خوب كه به تجربه درآمده است زيرا بندرت ديده شده است كه اسبى بتواند خود را از قيد آن آزاد سازد . در فصل گرما اسبها شب هنگام در حياط اصطبل بسر مىبرند و در آنجا برايشان عليق را در آخورهاى گلى مىريزند . در مسافرتها چهارپايان عليق خود را از توبرهاى كه به سر و جلو دهانشان بستهاند ، مىخورند . اصطبلهاى سلطنتى موسوم به « اصطبل مباركه » داراى تعداد زيادى اسب است كه از نظر زيبائى متوسطند ، شاه به